Khích lệ trẻ ham học (31)
Tác giả: Lâm Cách
Nhà xuất bản Thế giới mới, Trung Quốc, 2003.
Dịch giả: Nguyễn Lệ Chi
3. NÂNG CAO BỐN DẠNG NĂNG LỰC TRỌNG TÂM CỦA TRẺ
Phạm trù của năng lực rất rộng, ở đây không thể đề cập được cụ thể, chủ yếu chỉ đi vào phân tích những thứ trọng tâm nhất. Cái được gọi là “trọng tâm nhất” chính là “năng lực” quyết định thành tích học tập của trẻ. Tức là bốn dạng năng lực: đọc, viết, làm bài và thi cử.
Cần phải nói rõ ràng, không thể cho rằng đọc và viết là năng lực ngôn ngữ. Trên thực tế chúng là năng lực chung. Tại vì nếu không có năng lực đọc mang hiệu quả cao và kiến thức rộng rãi, cùng năng lực diễn đạt sách vở mạnh mẽ, thì việc làm bài và thi cử liệu có thể đạt được độ xuất sắc không? Muốn đạt được điểm cao, nhất thiết phải xuất sắc, nhanh và hợp lý, có hiệu quả. Vì vậy năng lực đọc và viết là năng lực của năng lực. Cuối cùng rơi vào việc làm bài và thi cử. Chính năng lực làm bài và thi cử sẽ trực tiếp quyết định thành tích học tập của trẻ.
3.1 Năng lực đọc
Như ở trên đã nói, học tập là một công việc gian khổ. Nếu không trải qua một quá trình cọ xát và tìm tòi, không thể nói tới năng lực được. Shakespeare từng nói: “Công việc thấp kém nhất luôn hướng tới mục tiêu cao quý nhất và luôn nhẫn nhịn tinh thần gian khổ vô song”. Việc bồi dưỡng năng lực cũng cần phải bắt đầu từ những cái cơ bản nhất. Những cái cơ bản nhất luôn là thứ quan trọng nhất. Phạm vi của năng lực rất lớn, nhưng trong đó, năng lực quan trọng có thể khởi động được các năng lực khác chính là việc đọc. Có thể nói, đọc là năng lực đầu tiên.
Rất nhiều người cho rằng trong xã hội hiện đại, thậm chí trong cả tương lai, phương thức tiếp nhận kiến thức của con người ngày càng nhiều hơn. Và đọc có thể trở nên không quan trọng nữa. Sau một quá trình nghiên cứu rất lâu, chúng tôi phát hiện thấy ngành báo chí xuất bản ít nhất cũng đem lại ba tác dụng lớn và lâu dài sau:
- Việc đọc báo đem lại cho người ta vốn văn hóa và nâng cao, bồi dưỡng văn hóa. Cùng với công cụ học tập của con người và công cụ thông tin ngày càng phong phú, các ấn phẩm đọc có hình ảnh và âm thanh chiếm phần lớn thị trường. Song những ấn phẩm ngôn ngữ viết cũng không vì thế mà bị thay thế, trái lại còn được ưa chuộng đọc đi đọc lại.
- Giới báo chí xuất bản nếu đem so với giới truyền thông nghe nhìn càng dễ dàng tác động tới tư duy của trẻ hơn. Phẩm chất của con người bắt nguồn từ tư duy. Tư duy của con người bắt nguồn từ logíc và lí tính. Truyền thông qua các dạng xuất bản truyền thống dễ khiến trẻ hình thành được dạng hình thức tư duy ổn định. Đặc biệt là những sách văn học mang đặc trưng, chân-thiện-mỹ không chỉ có thể dẫn dắt trẻ thêm trưởng thành hơn trong kinh nghiệm sống, mà còn có thể hấp thụ được những dinh dưỡng không thể thay thế được trong những tình tiết phong phú và lối kể trình tự.
- Có lợi cho việc trẻ giành được năng lực. Năng lực là một thể tổ hợp phức tạp, nhất thiết phải lấy kiến thức từ ngữ phong phú để làm chứng nhận. Từ đó cấu thành nên điều kiện tiền đề của năng lực. Có thể nói, đọc là người mẹ của mọi năng lực. Đối với việc học tập ngữ văn, chúng ta không cần phải nói thêm. Nhưng đối với việc học tập các môn toán lý hoá và các môn ngành xã hội khác, nếu không biết đọc, không chịu bỏ công sức vào sách vở thì việc nâng cao năng lực sẽ rất yếu.
Chúng ta có thể xuất phát từ việc đọc theo nghĩa rộng để thảo luận về năng lực đọc, về việc bồi dưỡng năng lực đọc. Trên thế giới đã có rất nhiều chuyên gia tiến hành nghiên cứu rất thực tế, ví dụ sáng tạo phương pháp đọc nhanh… Nhưng tôi cho rằng việc hình thành năng lực đọc không thể quá gấp gáp, mà phải tìm được niềm vui từ đó làm tiền đề. Và tiến hành trên cơ sở rất nhiều kinh nghiệm đọc phong phú, dần dần hình thành nên. Nếu quá nôn nóng, thúc ép quá trình đọc, chúng ta rất dễ bị sa lầy vào sai lầm: đọc chỉ để đọc mà thôi.
Chúng ta đều biết rằng, cùng một cuốn sách với tất cả các chữ trong đó chúng ta đều biết hết, nhưng tại sao có người lại cần mấy tuần, thậm chí mấy tháng mới đọc xong, trong khi có người trong một buổi chiều có thể đọc hết hai lượt? Vấn đề quan trọng ở đây là “nấu chín mới ngon”. Cái nhìn của con người về sự khác biệt của chữ viết cần có một quá trình tuần tự tăng dần. Bạn đọc càng nhiều sách, cái nhìn của bạn về sự khác biệt với từ ngữ và câu chữ càng đơn giản hơn. Tức là đã đạt tới trình độ “đọc một hiểu mười”.
Tất nhiên, ở đây cũng có một vấn đề tăng tốc độ. Khi học vật lý ở nhà trường trước kia, chúng ta đều biết tới khái niệm “tăng tốc”. Khái niệm này cũng được sử dụng như vậy đối với việc đọc. Ví dụ, bạn cầm lên một cuốn sách, cảm thấy việc đọc từng từ từng chữ sẽ rất mệt và chậm. Vì thế bạn rất dễ vứt bỏ hoặc đọc lướt, lật bỏ rồi bỏ đấy. Trên thực tế, khi vừa mở đầu, nếu cứ cố mất một tháng sẽ gặm xong cả cuốn sách. Nhưng sau khi đã hoàn tất quá trình này, bạn sẽ chỉ cần mất ba tuần đối với cuốn sách tiếp theo. Cứ thế, nửa năm sau, bạn sẽ tự nhiên nhận ra rằng chỉ cần mất một tuần cho việc đọc mỗi cuốn sách.
Có thể chúng ta cũng không quá cần thiết dựa dẫm vào cái gọi là “phương pháp đọc nhanh”. Hơn nữa trước tiên cần phải bồi dưỡng được lòng nhiệt tình đối với sách vở. Sau đó nỗ lực phát huy đầy đủ, đi thẳng vào việc bồi dưỡng năng lực toàn diện của việc đọc. Cụ thể là các bước sau:
3.1.1. Bồi dưỡng cho trẻ lòng nhiệt tình đọc sách
Đây là điều quan trọng để điều động tính năng động chủ quan. Nói một cách khác đây cũng là bước đi đầu tiên bồi dưỡng năng lực đọc của trẻ khi trẻ đã bắt đầu hứng thú với việc đọc sách. Làm thế nào để giúp trẻ yêu thích đọc sách? Xin lắng nghe những góp ý quan trọng dưới đây:
- Bản thân cha mẹ phải yêu thích việc đọc sách. Từ sau khi con cái được sinh ra, bạn phải để cho con nhìn thấy bạn đọc sách. Nếu trẻ thường xuyên nhìn thấy bố mẹ hoan hỉ, vui sướng trong lúc đọc sách thì rất tự nhiên cũng bị tác động lây, và trẻ cũng tự khắc yêu thích việc đọc. Khi trẻ còn bé, tốt nhất là bố mẹ nên thường xuyên đọc to, để trẻ bắt đầu làm quen với sách càng sớm càng tốt. Nếu khi trẻ chưa đầy mười tuổi, bố mẹ đã có thói quen đọc to, trẻ sẽ rất dễ yêu thích việc đọc.
- Lựa chọn cho trẻ những cuốn sách mà chúng “có thể” đọc được. Trẻ ở những độ tuổi khác nhau sẽ có năng lực nhận mặt chữ và năng lực lý giải khác nhau. Cần phải căn cứ vào năng lực đọc của trẻ để lựa chọn sách. Nếu trẻ cực kỳ thích đọc, có thể chọn những sách hơi cao hơn so với trình độ thực tế của trẻ. Trái lại, nếu trẻ không thích đọc, có thể chọn những sách thấp hơn so với trình độ thực tế của trẻ.
- Lựa chọn cho trẻ những cuốn sách mà chúng “thích”. Bố mẹ có thể căn cứ vào những biểu hiện dưới đây của trẻ để phán đoán ra loại sách mà trẻ yêu thích:
a. Khi trẻ lại gần tủ sách (bất kể ở nhà sách hay ở nhà), nó có đi thẳng tới một giá sách cố định nào không?
b. Trẻ có hiểu được phải tới đâu mới tìm được sách khoa học, tiểu thuyết hoặc thơ ca không?
c. Trẻ có đi theo sau hai đứa trẻ khác, chọn sách theo kiểu bắt chước người khác không?
d. Khi trẻ cầm sách, hãy xem trẻ có thể nhanh chóng đọc ngay không? Thời gian đọc của trẻ là bao lâu? Trẻ có thường xuyên nói tới nội dung liên quan tới cuốn sách không? Nếu trẻ có thể tự tìm một cuốn sách, không đọc các sách khác, rất nhanh chóng đắm mình vào việc đọc với thời gian rất dài, thường xuyên trò chuyện với người khác về nội dung liên quan tới cuốn sách hoặc chơi những trò chơi có liên quan, điều này chứng tỏ trẻ có hứng thú với loại sách này.
3.1.2 Chú ý tới chi tiết của việc đọc
Các chi tiết này bao gồm:
Yêu quý sách. Giữ gìn được cuốn sách luôn sạch đẹp. Không xé sách, không làm mất trang. Khích lệ trẻ giữ gìn những cuốn sách đã đọc.
Khích lệ trẻ tự chọn sách để đọc. Cùng trẻ thảo luận xem loại sách nào mới phù hợp với trẻ, loại sách nào mà trẻ đặc biệt hứng thú và lấy chúng làm tiêu chuẩn chọn sách. Hãy để trẻ có được quyền nhất định trong việc chọn sách đọc. Ví dụ nếu đặt tạp chí cho trẻ, hãy để trẻ tự chọn loại tạp chí mà nó muốn.
Sắp xếp thời gian hợp lý. Mỗi tuần, bố mẹ có thể sắp xếp cho trẻ một lần hoặc nhiều lần một khoảng thời gian chỉ để đọc sách.
Định kỳ mua sách hoặc mượn sách. Hãy dạy trẻ biết tận dụng những kĩ năng thư viện. Ví dụ thư viện tiến hành phân loại sách như thế nào, làm thế nào có thể tìm được loại sách mà nó muốn đọc nhất. Tốt nhất, bạn hãy thăm quan thư viện mà trẻ thường tới, giúp trẻ xin đăng ký một tấm thẻ mượn sách, giúp trẻ thích nghi với thư viện. Dạy cho trẻ kĩ năng mua sách. Khi trẻ còn nhỏ, mỗi lần bạn đi mua sách đều nên mang trẻ đi. Sau khi đã thương lượng xong sẽ mua sách gì, bạn hãy giao tiền cho trẻ, để trẻ tự tay đưa cho người bán hàng và tự tay nhận sách, hoàn tất quá trình bắt chước bố mẹ mua sách. Như vậy sẽ khiến trẻ thấy thỏa mãn hơn là việc bố mẹ mua một cuốn sách về nhà cho chúng. Sau khi trẻ lớn hơn, hãy nói cho chúng biết nên mua sách do các nhà xuất bản nào sản xuất. Tốt nhất là sách của Nhà xuất bản thiếu nhi, Nhà xuất bản giáo dục, Nhà xuất bản Đại học … Cần phải chú ý tới chất lượng in ấn, xem có bị lỗi trang hay không… Những kĩ năng này tưởng chừng rất đơn giản. Nhưng nếu trẻ cảm thấy khó khăn sẽ vứt bỏ ngay cơ hội lựa chọn sách và đọc sách. Từ đó tác động tới việc bồi dưỡng hứng thú đọc của trẻ.
Khích lệ trẻ ghi nhật ký. Viết gì tuỳ ý, chỉ đơn giản viết mỗi tên sách không cũng được. Có thể bồi dưỡng trẻ gặt hái được một số thói quen từ việc đọc sách.
Tạo ra môi trường đọc tốt. Ở nhà, nên cho trẻ một giá sách nhỏ, để trẻ tự sắp xếp sách của mình. Khi trẻ đọc sách, cố gắng hết sức giữ yên tĩnh.
Nếu trong lúc đọc, trẻ có nêu ra câu hỏi, phụ huynh nên cố gắng tối đa để trả lời hết. Đồng thời ở nhà tốt nhất nên chuẩn bị một số từ điển bách khoa cho thiếu nhi. Khi trẻ đặt câu hỏi, hướng dẫn trẻ tìm ra câu trả lời từ những cuốn từ điển đó.
3.1.3 Tận dụng kiến thức trên sách vở để giải quyết vấn đề
Rất nhiều sách giới thiệu kiến thức xã hội và kiến thức khoa học phổ thông đều có giá trị sử dụng. Bố mẹ cần khuyến khích con cái tận dụng những kiến thức này trong cuộc sống. Ví dụ, sau khi trẻ đã đọc xong sách địa lý, khi đi du lịch, bạn có thể để trẻ tự thiết kế tuyến hành trình. Việc tận dụng những kiến thức này không chỉ giúp trẻ tăng thêm hưng phấn đọc, mà còn có thể tăng cường lòng tự tin của trẻ và bồi dưỡng thế giới quan khoa học của trẻ.
Related Posts
No related posts.
